نخست آنها را به ناآگاهانى تشبيه مىكند كه مخالفتشان به خاطر جهلشان است ولى بعد از اين مرحله ، فراتر مىرود و با صراحت مىگويد : آنها نسبت به اين حقايق ، ناآگاه و بىخبر نبودند ، بلكه دنياطلبى و هواپرستى شديد - كه مخصوصا بعد از فتوحات بزرگ اسلامى و سرازير شدن سيل غنائم گرانبها و عادت به زندگى مرفّه ، به ويژه در عصر عثمان پديد آمده بود - سبب شد كه دنيا را بر دين ترجيح دهند و حقيقت را به افسانه بفروشند و سراى آخرت را به ثمن بخس متاع دنيا از دست دهند . اين سخن كوتاه در حقيقت ، عصارهء تمام تحليلهايى است كه مىتوان در بارهء بروز جنگهاى سه‌گانهء عصر على ( ع ) بيان كرد و هر چه غير از اين گفته شود شاخ و برگهاست . اين در واقع درس عبرتى است براى همهء مسلمين ، در تمام طول تاريخ كه هر زمان به دنياپرستى روى آورند و زرق و برق و زينت دنيا فكر آنان را به خود مشغول دارد اختلافات در ميان آنها به اوج خود مىرسد و راههاى وصول به وحدت ، به روى آنان بسته مىشود مگر آن كه زهد و وارستگى پيشه كنند و به خودسازى بپردازند . امروز نيز به خوبى مىبينيم كه سرچشمهء تمام اختلافات ميان مسلمين همان اصل است كه على ( ع ) در جمله‌هاى كوتاه فوق با استناد به آيه‌اى از قرآن مجيد به آن اشاره فرموده است و به تعبير روشن همان ارادهء « علوّ در ارض و فساد » و « تمايل به زينتهاى دنيا و فريفته شدن در برابر زرق و برق » آن است ! نكته‌ها 1 - بيعت با امير مؤمنان عمومى و مردمى بود اين بيعت با تمام بيعتهايى كه در زمان خلفا شد متفاوت بود . بيعتى بود خودجوش و فراگير ، بدون هيچ توطئهء قبلى و از عمق جان توده‌هاى زجر ديده و